Phân biệt hình thức chỉ định thầu và mua sắm trực tiếp

Chỉ định thầu và mua sắm trực tiếp là một trong tám hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư được quy định tại Luật đấu thầu năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2020 bao gồm: Đấu thầu rộng rãi; Đấu thầu hạn chế; Chỉ định thầu; Chào hàng cạnh tranh; Mua sắm trực tiếp; Tự thực hiện; Lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt; Tham gia thực hiện của cộng đồng.

  1. Chỉ định thầu là gì

Chỉ định thầu là hình thức lựa chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu để thương thảo hợp đồng. Chỉ định thầu là hình thức lựa chọn nhà thầu do thủ tục lựa chọn nhà thầu đơn giản và thời gian thực hiện ngắn nên nhiều chủ đầu tư mong muốn áp dụng hình thức này để đẩy nhanh tiến độ của gói thầu, dự án.

Hiện nay rất nhiều doanh nghiệp lựa chọn hình thức chỉ định thầu do những ưu việt của hình thức này mang lại như thủ tục chọn nhà thầu khá đơn giản, thời gian thực hiện quá trình chỉ định nhà thầu diễn ra khá ngắn. Tuy nhiên chỉ định thầu vẫn cần tuân thủ theo những quy định nhất định của pháp luật mới có thể chỉ định thầu.

Điều 22 Luật đấu thầu năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2020 quy định về chỉ định thầu như sau:

Điều 22. Chỉ định thầu

1. Chỉ định thầu đối với nhà thầu được áp dụng trong các trường hợp sau đây:

a) Gói thầu cần thực hiện để khắc phục ngay hoặc để xử lý kịp thời hậu quả gây ra do sự cố bất khả kháng; gói thầu cần thực hiện để bảo đảm bí mật nhà nước; gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cộng đồng dân cư trên địa bàn hoặc để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến công trình liền kề; gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế để triển khai công tác phòng, chống dịch bệnh trong trường hợp cấp bách;

b) Gói thầu cấp bách cần triển khai nhằm mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia, biên giới quốc gia, hải đảo;

c) Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa phải mua từ nhà thầu đã thực hiện trước đó do phải bảo đảm tính tương thích về công nghệ, bản quyền mà không thể mua được từ nhà thầu khác; gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm; mua bản quyền sở hữu trí tuệ;

d) Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng được chỉ định cho tác giả của thiết kế kiến trúc công trình trúng tuyển hoặc được tuyển chọn khi tác giả có đủ điều kiện năng lực theo quy định; gói thầu thi công xây dựng tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng, tác phẩm nghệ thuật gắn với quyền tác giả từ khâu sáng tác đến thi công công trình;

đ) Gói thầu di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật do một đơn vị chuyên ngành trực tiếp quản lý để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng; gói thầu rà phá bom, mìn, vật nổ để chuẩn bị mặt bằng thi công xây dựng công trình;

e) Gói thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công, gói thầu có giá gói thầu trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ.

2. Việc thực hiện chỉ định thầu đối với gói thầu quy định tại các điểm b, c, d, đ và e khoản 1 Điều này phải đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

a) Có quyết định đầu tư được phê duyệt, trừ gói thầu tư vấn chuẩn bị dự án;

b) Có kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt;

c) Đã được bố trí vốn theo yêu cầu tiến độ thực hiện gói thầu;

d) Có dự toán được phê duyệt theo quy định, trừ trường hợp đối với gói thầu EP, EC, EPC, gói thầu chìa khóa trao tay;

đ) Có thời gian thực hiện chỉ định thầu kể từ ngày phê duyệt hồ sơ yêu cầu đến ngày ký kết hợp đồng không quá 45 ngày; trường hợp gói thầu có quy mô lớn, phức tạp không quá 90 ngày;

e) Nhà thầu được đề nghị chỉ định thầu phải có tên trong cơ sở dữ liệu về nhà thầu của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu.

3. Đối với gói thầu thuộc trường hợp chỉ định thầu quy định tại khoản 1 Điều này và đáp ứng điều kiện chỉ định thầu quy định tại khoản 2 Điều này nhưng vẫn có thể áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu khác quy định tại các điều 20, 21, 23 và 24 của Luật này thì khuyến khích áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu khác.

4. Chỉ định thầu đối với nhà đầu tư được áp dụng trong các trường hợp sau đây:

a) Chỉ có một nhà đầu tư đăng ký thực hiện;

b) Chỉ có một nhà đầu tư có khả năng thực hiện do liên quan đến sở hữu trí tuệ, bí mật thương mại, công nghệ hoặc thu xếp vốn;

c) Nhà đầu tư đề xuất dự án đáp ứng yêu cầu thực hiện dự án khả thi và hiệu quả cao nhất theo quy định của Chính phủ.

Điều kiện để được chỉ định thầu

Ngoài ra việc chỉ định thầu cũng cần những điều kiện nhất định, các gói thầu, nhà thầu cần đáp ứng đủ các yêu cầu, điều kiện đó thì mới có thể được phép chỉ định thầu.

Cụ thể căn cứ theo quy định tại Khoản 3 của Điều 15, Thông tư số 58/2016/TT-BTC thì các điều kiện để được chỉ định thầu gồm có:

  1. Đảm bảo được thời gian triển khai chỉ định thầu.
  2. Lên kế hoạch cụ thể để có thể lựa chọn nhà thầu được phê duyệt.
  3. Nhà thầu đó cần được chỉ định, lên danh sách thầu cần phải là những đơn vị có tên trong các cơ sở dữ liệu đối với nhà thầu theo như các quy định của Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đưa ra.
  1. Mua sắm trực tiếp là gì

Mua sắm trực tiếp là hình thức lựa chọn trực tiếp nhà thầu cung cấp hàng hóa trên cơ sở kết quả đấu thầu đó được vị tổ chức thực hiện trong năm. Mua sắm trực tiếp là hình thức đấu thầu khá đặc biệt, do vậy hình thức này chỉ được áp dụng khi thỏa mãn các điều kiện được quy định tại Điều 24 Luật Đấu thầu năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2020 quy định về mua sắm trực tiếp như sau:

Điều 24. Mua sắm trực tiếp

1. Mua sắm trực tiếp được áp dụng đối với gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự thuộc cùng một dự án, dự toán mua sắm hoặc thuộc dự án, dự toán mua sắm khác.

2. Mua sắm trực tiếp được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

a) Nhà thầu đã trúng thầu thông qua đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế và đã ký hợp đồng thực hiện gói thầu trước đó;

b) Gói thầu có nội dung, tính chất tương tự và quy mô nhỏ hơn 130% so với gói thầu đã ký hợp đồng trước đó;

c) Đơn giá của các phần việc thuộc gói thầu áp dụng mua sắm trực tiếp không được vượt đơn giá của các phần việc tương ứng thuộc gói thầu tương tự đã ký hợp đồng trước đó;

d) Thời hạn từ khi ký hợp đồng của gói thầu trước đó đến ngày phê duyệt kết quả mua sắm trực tiếp không quá 12 tháng.

3. Trường hợp nhà thầu thực hiện hợp đồng trước đó không có khả năng tiếp tục thực hiện gói thầu mua sắm trực tiếp thì được áp dụng mua sắm trực tiếp đối với nhà thầu khác nếu đáp ứng các yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và giá theo hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu trước đó.

Như vậy, mua sắm trực tiếp được áp dụng trong trường hợp bổ sung hợp đồng cũ đã thực hiện xong (dưới một năm) hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chủ đầu tư có nhu cầu tăng thêm số lượng hàng hóa hoặc khối lượng công việc mà trước đó đã được tiến hành đấu thầu, nhưng phải đảm bảo không được vượt mức giá hoặc đơn giá trong hợp đồng đã ký trước đó.

Trước khi ký hợp đồng, nhà thầu phải chứng minh có đủ năng lực về kỹ thuật và tài chính để thực hiện gói thầu.

  1. Phân biệt hình thức chỉ định thầu và hình thức mua sắm trực tiếp
Nội dung Chỉ định thầu Mua sắm trực tiếp
Khái niệm Là hình thức lựa chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu để thương thảo hợp đồng. Là hình thức lựa chọn trực tiếp nhà thầu cung cấp hàng hoá trên cơ sở kết quả đấu thầu đó được đơn vị tổ chức thực hiện trong năm.
Căn cứ pháp lý Điều 22 Luật đấu thầu năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2020. Điều 24 Luật đấu thầu năm 2013 sửa đổi, bổ sung năm 2020.
Nội dung
  • Sự cố bất khả kháng do thiên tai, địch hoạ, sự cố cần khắc phục ngay.
  • Gói thầu do yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài.
  • Gói thầu thuộc dự án bí mật quốc gia; dự án cấp bách vì lợi ích quốc gia, an ninh an toàn năng lượng do Thủ tướng Chính phủ quyết định khi thấy cần thiết.
  • Gói thầu mua sắm các loại vật tư, thiết bị để phục hồi, duy tu, mở rộng công suất của thiết bị, dây chuyền công nghệ sản xuất mà trước đó đã được mua từ một nhà thầu cung cấp và không thể mua từ nhà cung cấp khác do phải bảo đảm tính tương thích của thiết bị, công nghệ.
  • Gói thầu dịch vụ tư vấn có giá gói thầu dưới năm trăm triệu đồng, gói thầu mua sắm hàng hoá, xây lắp có giá gói thầu dưới một tỷ đồng thuộc dự án đầu tư phát triển; gói thầu mua sắm hàng hoá có giá gói thầu dưới một trăm triệu đồng thuộc dự án hoặc dự toán mua sắm thường xuyên; trường hợp thấy cần thiết thì tổ chức đấu thầu.
Áp dụng khi hợp đồng đối với gói thầu có nội dung tương tự được ký trước đó không quá sáu tháng.
Đơn giá Tuỳ thuộc vào tính chất từng gói thầu. Không vượt quá đơn giá gói thầu tương tự đã ký hợp đồng trước.
Lựa chọn nhà thầu
  • Lựa chọn một nhà thầu trong một số trường hợp đặc biệt hay giá trị nhỏ, đơn giản.
  • Hạn chế lựa chọn nhà thầu, yêu cầu cao đối với nhà thầu trong một số trường hợp.
  • Lựa chọn một nhà thầu đã từng thực hiện gói thầu có nội dung tương tự trước đó.
  • Không được lựa chọn nhà thầu khác những nhà thầu đã thực hiện.

Qua bài viết trên, chúng ta có thể phân biệt được cơ bản giữa hình thức chỉ định thầu và mua sắm trực tiếp./.